An toàn PCCC tại chợ: Nguyên nhân & Giải pháp cấp thiết 2026

Chợ truyền thống, chợ đầu mối và các khu chợ tạm từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong nét đẹp văn hóa và nhịp sống kinh tế của người dân Việt Nam. Đây là nơi giao thương sầm uất, tập trung một lượng hàng hóa khổng lồ và mật độ người qua lại dày đặc mỗi ngày. Tuy nhiên, đằng sau sự nhộn nhịp đó lại ẩn chứa những rình rập khôn lường về “giặc lửa”. Chỉ một phút lơ là, khối tài sản tích cóp bằng cả máu và nước mắt của hàng trăm tiểu thương có thể bị thiêu rụi thành tro bụi.

Nhận thức được tính chất nghiêm trọng của vấn đề, các cơ quan chức năng luôn đặt tầm quan trọng của An toàn PCCC tại chợ lên hàng đầu trong công tác quản lý đô thị. Việc hiểu rõ nguyên nhân sâu xa, trang bị kiến thức phòng ngừa và nắm vững các quy trình xử lý khi sự cố xảy ra không chỉ là trách nhiệm của Ban quản lý mà còn là nghĩa vụ sống còn của từng hộ kinh doanh. Bài viết chuyên sâu dưới đây từ PCCC Việt Nam sẽ bóc tách toàn diện thực trạng, nguyên nhân và mang đến những giải pháp cấp thiết nhất để bảo vệ sinh mạng và tài sản cho cộng đồng.

1. Báo động đỏ về tình hình cháy nổ tại các khu chợ

Đặc thù kiến trúc và không gian hoạt động của các khu chợ truyền thống tạo ra một môi trường có “tải trọng cháy” (Fire Load) cực kỳ lớn. Các sạp hàng thường san sát nhau, chứa đầy những vật liệu siêu dễ bắt lửa như vải vóc, quần áo, vàng mã, nhựa, giấy bọc, và các loại hóa mỹ phẩm. Khi có tia lửa phát sinh, tốc độ cháy lan (Fire Spread Rate) tại chợ diễn ra với gia tốc theo cấp số nhân.

Bức tranh về An toàn PCCC tại chợ trong thời gian qua đã gióng lên những hồi chuông cảnh báo thảm khốc. Nguy cơ xảy cháy đặc biệt leo thang vào những giai đoạn chuyển mùa hanh khô, hoặc các dịp cao điểm lễ, Tết khi lượng hàng hóa tích trữ tăng gấp ba, gấp bốn lần ngày thường. Thực tế đau lòng đã ghi nhận nhiều vụ việc gây thiệt hại kinh tế nặng nề:

• Vụ cháy tại TP.HCM (Tháng 9/2025): Tối ngày 21/9/2025, tại khu vực xã Xuân Thới Sơn, huyện Hóc Môn, một ngọn lửa bùng phát dữ dội giữa đêm khuya đã thiêu rụi hoàn toàn 07 sạp hàng kinh doanh đa ngành nghề. Dù lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp đã có mặt kịp thời, nhưng khối lượng chất cháy quá lớn đã khiến tài sản bên trong bị phá hủy hoàn toàn.

• Vụ cháy thảm khốc tại Cà Mau (Tháng 8/2025): Trưa ngày 22/8/2025, chợ Thanh Tùng chìm trong một biển lửa khổng lồ. Cột khói bốc cao hàng chục mét, sức nóng làm biến dạng hoàn toàn khung kèo thép của mái che. Hậu quả để lại là sự tàn phá khốc liệt với tổng thiệt hại ước tính lên tới gần 21 tỷ đồng, đẩy hàng chục gia đình tiểu thương vào cảnh trắng tay, nợ nần.

Những sự việc trên không chỉ là những con số thống kê vô hồn, mà là những giọt nước mắt, là mồ hôi công sức cả đời người bị thiêu rụi chỉ vì sự lơ là trong An toàn PCCC tại chợ. Nó đặt ra một yêu cầu bức thiết về việc phải tái thiết lập lại kỷ cương, tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn hiện hành.

2. Phân tích 5 nguyên nhân gây cháy chợ phổ biến

Để đưa ra được “phương thuốc” phòng ngừa và chữa trị hiệu quả, chúng ta cần bắt đúng “căn bệnh”. Việc tìm ra các lỗ hổng An toàn PCCC tại chợ đòi hỏi cái nhìn đa chiều từ góc độ kỹ thuật cơ điện, hóa học đám cháy cho đến hành vi tâm lý của con người. Dưới đây là 5 nguyên nhân cốt lõi nhất:

Hệ thống điện xuống cấp, chắp vá và quá tải nhiệt

Theo thống kê của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH, sự cố về điện chiếm tới hơn 60% tổng số các vụ cháy tại chợ. Đây được xem là nguy cơ lớn nhất đe dọa An toàn PCCC tại chợ. Tại các khu chợ lâu đời, hạ tầng dây dẫn điện thường được thiết kế từ nhiều năm trước, tiết diện dây nhỏ, lớp vỏ bọc cách điện đã bị lão hóa, giòn nứt do thời tiết. Hơn thế nữa, mạng lưới điện thường chằng chịt như mạng nhện. Các tiểu thương thường có thói quen tự ý đấu nối, chia nhánh (câu móc điện) để sử dụng thêm hàng loạt thiết bị công suất lớn như: tủ đông trữ hải sản, quạt công nghiệp, ấm đun nước siêu tốc, hay dàn đèn sưởi công suất cao. Khi dòng điện chạy qua vượt quá định mức cho phép của dây dẫn, hiện tượng “quá tải nhiệt” sẽ xảy ra. Lõi đồng nóng lên đến hàng trăm độ C, làm chảy lớp vỏ nhựa PVC, dẫn đến chập mạch (ngắn mạch), phóng ra các tia lửa điện với nhiệt độ lên tới 3000°C, lập tức đốt cháy các vật liệu dễ cháy xung quanh như thùng carton, vải vóc. Bên cạnh đó, tình trạng chuột cắn phá dây điện ngầm trong các vách tôn cũng là nguyên nhân tiềm ẩn cực kỳ nguy hiểm.

Sử dụng nguồn nhiệt trần thiếu kiểm soát an toàn

Chợ không chỉ là nơi bán hàng mà đôi khi còn là không gian sinh hoạt thu nhỏ của tiểu thương. Việc vi phạm quy định An toàn PCCC tại chợ liên quan đến nguồn lửa trần diễn ra rất phổ biến:

• Thói quen tín ngưỡng: Việc thắp hương (nhang) lên bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa đặt sát mặt đất, xung quanh là giấy vụn, thùng xốp rỗng là một quả bom nổ chậm. Thói quen đốt vàng mã ngay giữa lối đi của chợ trong các ngày Rằm, mùng 1 mà không có lu chứa cản tàn lửa dẽ khiến tàn than bay vào các sạp quần áo, gây cháy ngầm.

• Đun nấu tại chỗ: Sử dụng bếp gas mini (loại bình gas sang chiết lậu, vỏ rỉ sét) để nấu ăn ngay trong ki-ốt chật hẹp. Chỉ cần một sự cố rò rỉ khí gas nhẹ, kết hợp với tia lửa điện từ việc bật công tắc đèn cũng đủ tạo ra một vụ nổ kinh hoàng, kích hoạt ngọn lửa lan rộng.

Sắp xếp, tàng trữ hàng hóa sai quy chuẩn chống cháy lan

Một nguyên tắc cơ bản của An toàn PCCC tại chợ là duy trì “khoảng cách chống cháy lan”. Tuy nhiên, do áp lực mặt bằng chật hẹp và tâm lý muốn tích trữ nhiều hàng hóa bán dịp lễ, các tiểu thương thường nhồi nhét hàng hóa lên sát tận trần nhà mái tôn. Việc chất hàng quá cao che khuất hoàn toàn các thiết bị điện (ổ cắm, công tắc), che lấp các bóng đèn sợi đốt sinh nhiệt. Nguy hiểm hơn, hàng hóa lấn chiếm toàn bộ hành lang di chuyển, bít kín các lối thoát nạn. Khi xảy ra hỏa hoạn, ngọn lửa có môi trường chất cháy liên tục (không có khoảng hở) sẽ lan truyền với tốc độ khủng khiếp. Lối đi bị bít kín không chỉ tước đi con đường sống của nạn nhân mà còn cản trở lực lượng Cảnh sát PCCC kéo vòi phun nước tiếp cận gốc lửa.

Yếu tố chủ quan và sự bất cẩn của con người

Yếu tố con người luôn đóng vai trò quyết định. Đáng buồn thay, nhận thức về An toàn PCCC tại chợ của một bộ phận không nhỏ tiểu thương và người mua hàng vẫn còn rất chủ quan, mang nặng tâm lý “cháy ở đâu chứ không thể cháy sạp của mình”. Sự bất cẩn thể hiện qua việc vứt tàn thuốc lá chưa dập tắt hẳn vào đống rác bọc nilon; quên ngắt cầu dao điện, quên rút phích cắm bàn ủi, quạt máy khi đóng sạp ra về. Thậm chí, không loại trừ những nguyên nhân xuất phát từ sự cạnh tranh không lành mạnh, mâu thuẫn cá nhân dẫn đến các hành vi cố ý phóng hỏa, đốt phá. Dù xuất phát từ vô ý hay cố ý, hậu quả do con người gây ra luôn để lại nỗi đau dai dẳng.

Buông lỏng công tác bảo trì hệ thống thiết bị PCCC

Đây là vấn đề cốt lõi của An toàn PCCC tại chợ thuộc về Ban quản lý. Rất nhiều khu chợ khi mới khánh thành được trang bị hệ thống báo cháy, chữa cháy tự động rất hiện đại. Tuy nhiên, theo thời gian, các hệ thống này bị “đắp chiếu”, bỏ mặc không ai chăm sóc.

• Bình chữa cháy xách tay bị tụt áp suất (kim đồng hồ chỉ vạch đỏ), bột bên trong vón cục do hết hạn sử dụng.

• Hệ thống máy bơm chữa cháy Diesel bị cạn dầu, khô rỉ lốc máy, ắc quy chết không thể khởi động.

• Đường ống thép dẫn nước cứu hỏa bị rỉ sét, bục vỡ; van họng nước vách tường bị kẹt cứng không thể vặn mở.

• Đầu báo khói bị mạng nhện bám đầy, vô hiệu hóa khả năng nhận diện khói. Khi “vũ khí” duy nhất để chống lại giặc lửa bị vô hiệu hóa do thiếu bảo trì, đám cháy nhỏ sẽ tự do phát triển thành một thảm họa thiêu rụi toàn bộ khu chợ.

3. Phân tích hậu quả thảm khốc khi hỏa hoạn xảy ra tại chợ

Khi các nguyên tắc an toàn bị phá vỡ, ngọn lửa bùng phát tại chợ không chỉ cháy ở mức độ thông thường. Nó gây ra một hiệu ứng domino tàn khốc:

• Hiện tượng Flashover (Cháy bùng): Trong một không gian chợ mái tôn kín, khi nhiệt độ đám cháy đạt đến khoảng 600°C, tất cả các vật liệu dễ cháy trong khu vực (ngay cả khi chưa tiếp xúc trực tiếp với ngọn lửa) sẽ đồng loạt bốc cháy tự do.

• Sụp đổ kết cấu: Khung kèo thép của mái chợ, dù trông rất kiên cố, nhưng dưới tác động của nhiệt độ trên 500°C trong vòng 10-15 phút sẽ mất đi 50% khả năng chịu lực, biến dạng và sụp đổ hoàn toàn, đè bẹp mọi tài sản bên dưới và chặn đứng đường cứu nạn.

• Khí độc: Các vật liệu nhựa, nilon, hóa mỹ phẩm khi cháy sinh ra lượng khói đen đặc quánh chứa đầy khí độc như CO (Carbon Monoxide), HCN (Hydrogen Cyanide). Nạn nhân thường tử vong do ngạt khí độc trước khi bị bỏng.

4. Giải pháp và chiến lược An toàn PCCC tại chợ toàn diện

Theo các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và khuyến cáo từ Cục Cảnh sát PCCC và CNCH, để bảo vệ tính mạng và tài sản, chúng ta cần triển khai đồng bộ trách nhiệm từ hai phía: Ban quản lý chợ và Hộ kinh doanh.

Đối với Hộ kinh doanh (Tiểu thương)

Mỗi tiểu thương là một “chiến sĩ” trên mặt trận phòng chống giặc lửa. Ý thức và hành động hàng ngày của bà con là lớp phòng ngự đầu tiên và quan trọng nhất để bảo đảm An toàn PCCC tại chợ:

• Quản lý nguồn lửa, nguồn nhiệt: Tuyệt đối tuân thủ quy định cấm thắp hương, đốt vàng mã, đun nấu thức ăn bên trong khu vực quầy sạp. Nếu có khu vực thờ cúng chung do Ban quản lý bố trí, phải thực hiện dưới sự giám sát chặt chẽ. Cấm tuyệt đối việc hút thuốc lá trong các xưởng vải, gian hàng đồ nhựa.

• An toàn sử dụng điện: Chỉ sử dụng các thiết bị điện thực sự cần thiết. Dây dẫn điện phải được luồn trong ống ghen chống cháy. Phải lắp đặt Aptomat (CB) chống ngắn mạch và chống giật riêng biệt cho từng sạp. Khắc cốt ghi tâm nguyên tắc: Tắt toàn bộ thiết bị điện và ngắt cầu dao tổng trước khi khóa sạp ra về.

• Sắp xếp hàng hóa khoa học: Đảm bảo khoảng cách an toàn giữa các lô hàng, sạp hàng (tối thiểu từ 1.2m đến 2.4m tùy loại chợ) để tạo vành đai chống cháy lan. Hàng hóa không được chất cao chạm tới bóng đèn, phải cách xa các ổ cắm điện, cầu dao ít nhất 0.5m. Không bày biện hàng hóa tràn ra hành lang thoát hiểm.

• Trang bị thiết bị tại chỗ: Đừng tiếc tiền cho sự an toàn. Mỗi ki-ốt phải tự trang bị ít nhất 1-2 bình chữa cháy xách tay (loại bình bột ABC hoặc khí CO2) đúng tiêu chuẩn An toàn PCCC tại chợ. Quan trọng hơn, tiểu thương phải tự mình học cách rút chốt, bóp mỏ vịt để sử dụng bình chữa cháy một cách thành thạo.

Đối với Ban quản lý chợ

Ban quản lý là nhạc trưởng, là người chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất trong nhiệm vụ kiểm soát An toàn PCCC tại chợ:

• Thành lập và duy trì Đội PCCC cơ sở: Tuyển chọn những nhân viên bảo vệ, dân phòng khỏe mạnh, nhiệt tình tham gia Đội PCCC. Đội ngũ này phải được Công an PCCC huấn luyện nghiệp vụ chuyên nghiệp, phân công lịch trực gác 24/24h, đặc biệt là tuần tra liên tục vào ban đêm sau khi chợ đóng cửa.

• Nâng cấp và bảo dưỡng hạ tầng: Đầu tư cải tạo mạng lưới điện chung của chợ. Thường xuyên mời các đơn vị chuyên nghiệp đến kiểm tra, bảo trì hệ thống báo cháy tự động, hệ thống máy bơm cấp nước chữa cháy. Đảm bảo các họng nước vách tường luôn có nước với áp lực đủ mạnh.

• Kiểm tra và xử phạt nghiêm minh: Thường xuyên đi kiểm tra các sạp hàng, nhắc nhở tiểu thương tuân thủ nội quy. Kiên quyết lập biên bản, đình chỉ kinh doanh đối với những trường hợp cố tình câu móc điện trái phép, đun nấu trong chợ, lấn chiếm hành lang.

• Tổ chức thực tập phương án: Cần xây dựng một mô hình An toàn PCCC tại chợ thực tiễn bằng cách phối hợp với Cảnh sát PCCC tổ chức diễn tập phương án chữa cháy định kỳ 1-2 lần/năm. Để các tiểu thương tự tay cầm bình xịt lửa, làm quen với tiếng còi báo động để tạo phản xạ có điều kiện khi xảy ra sự cố thật.

Kỹ năng sinh tồn và quy trình xử lý khi hỏa hoạn xảy ra

Kiến thức là sức mạnh. Khi đối diện với ngọn lửa hung hãn, sự hoảng loạn chính là kẻ thù giết người nhanh nhất. Mọi tiểu thương và người mua hàng cần nằm lòng quy trình An toàn PCCC tại chợ theo 4 bước “Tiêu lệnh chữa cháy” sau:

1. Báo động khẩn cấp: Ngay khi phát hiện có mùi khét, tia lửa hay khói, hãy hô hoán thật to “Cháy! Cháy! Cháy!”, đồng thời đập vỡ kính nút nhấn báo cháy (màu đỏ) gần nhất để chuông báo động vang lên toàn khu vực. Gọi ngay cho lực lượng Cảnh sát PCCC chuyên nghiệp qua số điện thoại 114.

2. Cúp cầu dao điện: Tìm cách ngắt ngay cầu dao điện tổng của khu vực đang cháy để ngăn chặn nguy cơ bị điện giật cho những người tham gia chữa cháy và tránh lửa bén theo đường dây điện sang các khu vực khác.

3. Chữa cháy tại chỗ (Chỉ khi an toàn): Nếu đám cháy mới chỉ vừa khởi phát, ngọn lửa còn nhỏ, hãy nhanh chóng sử dụng bình chữa cháy bột, bình khí CO2, hoặc kéo vòi nước từ họng vách tường để phun trực tiếp vào gốc lửa. Lưu ý, tuyệt đối không hắt nước vào đám cháy có điện khi chưa ngắt cầu dao. Nếu cảm thấy đám cháy vượt quá khả năng kiểm soát (khói dày đặc, sức nóng tỏa ra rát mặt), hãy lập tức từ bỏ và ưu tiên thoát thân.

4. Thoát nạn an toàn: Đây là kỹ năng quyết định sinh tử trong tình huống mất An toàn PCCC tại chợ.

   • Xác định hướng di chuyển theo các bảng đèn chỉ dẫn EXIT (Lối ra) màu xanh lá cây.

   • Khói độc luôn bốc lên cao và tích tụ dưới trần nhà, do đó không khí sạch chỉ còn lại ở sát mặt sàn. Hãy bò, trườn, hoặc cúi khom người thấp nhất có thể.

   • Tìm một chiếc khăn tay, vải cotton, thấm đẫm nước và che kín mũi miệng để lọc bớt khí độc và chống bỏng đường hô hấp.

   • Tuyệt đối không quay lại nhặt tài sản, tiền bạc hay vàng bạc. Không một khối tài sản nào có thể đánh đổi được mạng sống của bạn.

Nâng cao năng lực đầu tư cho An toàn PCCC tại chợ tại cơ sở

Vấn đề cốt lõi của công tác phòng ngừa không chỉ dừng lại ở ý thức con người, mà còn phụ thuộc sống còn vào chất lượng và độ nhạy bén của hệ thống thiết bị. Một hệ thống báo cháy kích hoạt sớm vài giây, một máy bơm chữa cháy nổ giòn giã phun nước áp lực cao chính là “lá chắn thép” bảo vệ hoàn hảo nhất cho khối tài sản hàng trăm tỷ đồng của khu chợ.

Tuy nhiên, để các hệ thống này không biến thành “cục sắt vụn” khi hỏa hoạn ập đến, việc bảo trì, bảo dưỡng định kỳ là bắt buộc. PCCC Việt Nam tự hào là đơn vị sở hữu năng lực pháp lý vững chắc (được Cảnh sát PCCC PC07 cấp phép), chuyên cung cấp giải pháp An toàn PCCC tại chợ toàn diện. Chúng tôi mang đến dịch vụ kiểm tra, sửa chữa và bảo dưỡng định kỳ hệ thống máy bơm, hệ thống báo cháy, nạp sạc bình chữa cháy chuyên nghiệp, tận tâm và minh bạch nhất.

Các Ban quản lý chợ, chính quyền địa phương và các chủ đầu tư không nên giữ tư duy “Mất bò mới lo làm chuồng”. Chi phí để bảo trì hệ thống mỗi năm chỉ là một con số vô cùng nhỏ giọt so với con số hàng chục, hàng trăm tỷ đồng bị thiêu rụi chỉ trong một đêm. Hãy chủ động hành động ngay hôm nay!

Câu hỏi thường gặp (FAQ) về quản lý PCCC tại chợ

Để giúp bà con tiểu thương và các Ban quản lý hiểu rõ hơn về pháp lý và kỹ thuật, PCCC Việt Nam giải đáp một số thắc mắc phổ biến:

1. Theo quy định, việc kiểm tra An toàn PCCC tại chợ bao lâu một lần? Trả lời: Theo quy định hiện hành, cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH sẽ tổ chức kiểm tra định kỳ 1 năm/lần hoặc 6 tháng/lần tùy thuộc vào quy mô, cấp độ rủi ro của chợ. Tuy nhiên, lực lượng PCCC cơ sở (Ban quản lý) phải tổ chức kiểm tra tình trạng an toàn hàng ngày và kiểm tra chi tiết thiết bị hàng tháng. Hệ thống máy móc (bơm, báo cháy) cần bảo dưỡng chuyên sâu bởi đơn vị có chức năng ít nhất 6 tháng đến 1 năm/lần.

2. Nếu tiểu thương cố tình vi phạm nội quy An toàn PCCC tại chợ quy định thế nào về mức phạt? Trả lời: Theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP, cá nhân có hành vi sử dụng nguồn lửa, đun nấu, thắp hương tại nơi có quy định cấm sẽ bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng. Các hành vi làm hư hỏng, che khuất phương tiện PCCC có thể bị phạt tới 15.000.000 đồng. Nghiêm trọng hơn, nếu vi phạm gây cháy thiệt hại về người và tài sản lớn, cá nhân đó sẽ bị khởi tố trách nhiệm hình sự.

3. Ban quản lý chợ lấy ngân sách cho An toàn PCCC tại chợ từ đâu? Trả lời: Đối với các chợ do Nhà nước quản lý, ngân sách bảo trì và nâng cấp hệ thống PCCC được trích từ nguồn thu phí hoa chi, tiền thuê mặt bằng của tiểu thương và được ngân sách địa phương hỗ trợ một phần. Đối với chợ tư nhân, chủ đầu tư tự chịu trách nhiệm chi trả. Ban quản lý cần công khai, minh bạch các khoản chi này để tiểu thương hiểu và đồng thuận, bởi đó là số tiền dùng để bảo vệ chính tài sản của bà con.

Kết luận

Chợ không chỉ là nơi mưu sinh của hàng ngàn con người mà còn là mạch máu lưu thông hàng hóa thiết yếu của toàn xã hội. Việc thực hiện tốt An toàn PCCC tại chợ là sứ mệnh chung, đòi hỏi sự chung tay quyết liệt từ chính quyền, Ban quản lý cho đến từng hộ tiểu thương. Đừng để một mồi lửa nhỏ thiêu rụi đi bao hoài bão, ước mơ và thành quả lao động của cả một đời người. Sự cẩn trọng, tuân thủ kỷ luật và đầu tư bài bản cho hệ thống PCCC ngày hôm nay chính là giấy bảo hiểm vững chắc nhất cho một tương lai kinh doanh phát đạt, bình an.